یادداشت تحلیلی:
طلا، ریسک ژئوپلیتیک و بازی تفاهم؛ چرا بازار دیگر مانند سال قبل واکنش نشان نمیدهد؟
هرچند ریسک ژئوپلیتیک همچنان یکی از مهمترین محرکهای بازار طلاست، اما تا زمانی که معاملهگران احتمال وقوع جنگ فراگیر و اختلال شدید در عرضه انرژی را پایین ارزیابی کنند، رشد طلا نیز با شدت و شتاب دورههای بحرانی گذشته همراه نخواهد بود.
به گزارش باریخنیوز، در نگاه اول ممکن است این پرسش مطرح شود که اگر شرایط منطقهای همچنان متشنج است، چرا طلا برخلاف انتظار رشد انفجاری را تجربه نمیکند؟ بسیاری از فعالان بازار با مقایسه وضعیت امروز با سال گذشته انتظار دارند که تشدید تنشهای سیاسی و نظامی به افزایش قابل توجه قیمت طلا منجر شود. اما واقعیت آن است که ساختار ریسک در اقتصاد جهانی و منطقهای نسبت به یک سال قبل تغییر کرده و همین تغییر، رفتار بازارها را متفاوت کرده است.
تفاهم پنهان در دل تنش آشکار
یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر بازار طلا، «درک بازار از احتمال گسترش بحران» است، نه صرفاً وقوع بحران.
بر اساس مجموعهای از نشانههای سیاسی و اقتصادی، به نظر میرسد نوعی تفاهم محدود و غیررسمی میان ایران و آمریکا در حال شکلگیری یا اجرا باشد؛ تفاهمی که هدف اصلی آن مدیریت تنش و جلوگیری از ورود به یک درگیری پرهزینه برای طرفین است.
از منظر اقتصاد سیاسی آمریکا، دولت واشنگتن در آستانه دورههای حساس سیاسی و انتخاباتی نیازمند کنترل قیمت انرژی، مهار تورم و حفظ ثبات اقتصادی است. هرگونه تشدید تنش در خلیج فارس میتواند موجب جهش قیمت نفت و بازگشت فشارهای تورمی شود؛ اتفاقی که مطلوب سیاستگذاران آمریکایی نیست.
در مقابل، ایران نیز برای حفظ جریان صادرات نفت، دسترسی به منابع ارزی و کاهش فشارهای اقتصادی، به نوعی ثبات نسبی در محیط منطقهای نیاز دارد. بنابراین منطق اقتصادی هر دو طرف، کاهش هزینههای تقابل مستقیم را توجیه میکند.
تفاوت کلیدی امروز با سال گذشته
سال گذشته بازار با ریسک وقوع یک جنگ منطقهای گسترده مواجه بود، اما امروز با وجود ادامه تنشها، بازار احتمال کنترل بحران را بیشتر از احتمال گسترش آن ارزیابی میکند.
عامل مهم دیگر، مسئله تجارت دریایی و حملونقل منطقهای است. ریسکهای موجود در مسیرهای دریایی باعث شده هزینه بیمه، حمل و لجستیک افزایش یابد و بخشی از تقاضای تجاری منطقه کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی بسیاری از تجار و فعالان اقتصادی ترجیح میدهند حجم معاملات خود را محدود کنند یا با احتیاط بیشتری فعالیت کنند.
نتیجه این وضعیت، کاهش سرعت گردش تجارت و تضعیف تقاضای عملیاتی برای دلار در برخی بخشهای اقتصادی است. وقتی تقاضای واقعی دلار ناشی از تجارت خارجی با محدودیت مواجه شود، فشار افزایشی بر بازار ارز نیز تا حدی کاهش پیدا میکند.
چرا طلا به اندازه گذشته رشد نمیکند؟
قیمت طلا تابع چند متغیر اصلی است:
ریسک ژئوپلیتیک
نرخ بهره آمریکا
تورم جهانی
ارزش دلار
انتظارات سرمایهگذاران
در شرایط فعلی اگرچه عامل ریسک ژئوپلیتیک همچنان وجود دارد، اما بازارها به این جمعبندی نسبی رسیدهاند که احتمال مدیریت بحران بیشتر از احتمال خروج کامل آن از کنترل است. به همین دلیل بخشی از «پریمیوم جنگ» که معمولاً وارد قیمت طلا میشود، کاهش یافته است.
به بیان دیگر، بازار در حال قیمتگذاری «تنش کنترلشده» است نه «جنگ فراگیر».
اثر این شرایط بر بازارهای ایران
در اقتصاد ایران، طلا علاوه بر متغیرهای جهانی، به نرخ ارز نیز وابسته است. اگر همزمان:
انتظارات نسبت به تنشهای سیاسی تعدیل شود؛
صادرات نفت در سطح قابل قبول باقی بماند؛
دسترسی ارزی کشور بهبود پیدا کند؛
تقاضای تجاری دلار کاهش یابد؛
آنگاه ظرفیت جهشهای شدید در بازار ارز و طلا محدودتر خواهد شد.
البته این موضوع به معنای آغاز روند نزولی بلندمدت نیست؛ بلکه نشان میدهد موتورهای رشد پرشتاب طلا نسبت به دورههای اوج بحران، قدرت کمتری پیدا کردهاند.
جمعبندی
بازار طلا امروز بیش از آنکه به اخبار جنگ واکنش نشان دهد، به «احتمال گسترش جنگ» واکنش نشان میدهد. تفاوت اصلی شرایط کنونی با سال گذشته در همین نکته نهفته است. وجود نشانههایی از تفاهم محدود میان ایران و آمریکا، نیاز واشنگتن به کنترل بازار انرژی، نیاز تهران به حفظ جریان درآمدهای ارزی و همچنین کاهش عمق تقاضای تجاری دلار در اثر ریسکهای حملونقل و تجارت منطقهای، همگی موجب شدهاند بازارها سناریوی «مدیریت بحران» را محتملتر از «انفجار بحران» بدانند.
در نتیجه، هرچند ریسک ژئوپلیتیک همچنان یکی از مهمترین محرکهای بازار طلاست، اما تا زمانی که معاملهگران احتمال وقوع جنگ فراگیر و اختلال شدید در عرضه انرژی را پایین ارزیابی کنند، رشد طلا نیز با شدت و شتاب دورههای بحرانی گذشته همراه نخواهد بود.
یادداشت: نرگس پاکدامن
